ماهنامه پروچیستا
شماره دوم- اسفندماه 1403
عضویت در ماهنامه

سخن سردبیر
ناعمه سجادی
انتخاب کلمهای برای سال همیشه برایم چالشبرانگیز بوده است؛ مثل سایر کارهایی که نیاز به اولویتبندی دارند. به نظرم مشخص کردن ارجحیتِ چیزی بر دیگری یکی از سختترین کارهای دنیاست. مثلاً برای سال ۱۴۰۴ اولین کلمهای که به ذهنم رسید «نوشتن» بود؛ سالی که باید در آن نوشتن را در اولویت قرار دهم و تبدیل به یکی از عادتهای خیلی جدیِ زندگیام کنم.
کمی که این واژه و مشتقاتش در ذهنم لولید و از رویاپردازی با آن غرق لذت شدم، متوجه شدم در برحهی حساس کنونی «سلامتی» اولویتِ اولِ زندگی من است؛ چیزی که در ۱۴۰۳ خیلی به آن بیتوجه بودم و سبک زندگیام از عادتهای مرتبط با آن تهی است. اما راستش این کلمه در دلم شور نمیانداخت، دلم با شنیدنش غنج نمیزد، لبخند روی لبم نمینشست. نه. این هم نمیتوانست کلمهی سالَم باشد.
ناگهان «نوتجربهگری» مهگونه جلوی چشمم ظاهر شد. با دیدنش چشمهایم برق زد. گل از گلم شکفت. خودش بود. امسال باید سال تجربههای تازه باشد، چیزهایی که شور جوانی و زندگی را دوباره در دلم زنده کند. باید بیشتر زندگی را لمس کنم، مهربانتر بیاغوشمش. راحتتر با شهرم روبرو شوم، صمیمانهتر بشناسمش. خانهام را دوستتر بدارم، هنرمندانهتر بیارایمش. خودم را عاشقانهتر ببینم، رهاتر برقصمش.
«نوتجربهگری». بهتر از این نداریم کلمه برای سال. رفتم برای سالی سرشار از تجربههای نو، و از نو تجربه کردنِ تکراری ها با نگاهی نو. خواستههای دیگرم از پیِ این واژه خواهند آمد. سالِ «نوتجربهگری». چه سال هیجانانگیزی!
شما سال صفر چهار را با چه واژهای مینامید؟
مجموعه وبینارهای مدرسمحتواگر
مجموعه وبینارهای مدرسمحتواگر با هدف توانمندسازی مدرسان و تولیدکنندگان محتوای آموزشی طراحی شده است. این نشستهای هفتگی فرصتی برای آشنایی با مفاهیم کلیدی مدرسمحتواگری، خلق برند آموزشی، تولید محتوا، استراتژیهای حضور در شبکههای اجتماعی و روشهای کسب درآمد از آموزش فراهم میکند. در هر جلسه، علاوه بر ارائهی مباحث آموزشی، امکان پرسش و پاسخ تعاملی نیز وجود دارد تا شرکتکنندگان بتوانند دغدغههای خود را مطرح کنند و راهکارهای عملی دریافت کنند.
این وبینارهای رایگان، سهشنبهی هر هفته ساعت ۱۹ برگزار میشود و حضور در آن برای تمامی علاقهمندان به آموزش و مدرسمحتواگری آزاد است. اگر شما هم به دنبال ارتقای مهارتهای آموزشی خود و ساخت یک برند آموزشی ماندگار هستید، این جلسات، فرصتی ارزشمند برای شما خواهد بود. برای تماشای وبینارهای برگزارشده در اسفند ماه، با فعال کردن VPN وارد کانال یوتیوب پروچیستا شوید.
📌 بازیابی جادوی نوشتن
ناعمه سجادی
در بازبینیِ گذشتهی ثبتنشدهمان، معمولاً متأسف میشویم از حجم فراموشیها و کم جان شدنِ کیفیتِ خاطرات. نخستین احساس در چنین موقعیتی شاید این باشد: آیا به تمامی زندگی را زیستهام؟ با لحظاتم چه کردهام؟
چند سال پیش در مواجهه با این احساس، تصمیمی گرفتم؛ مدتی بود از رفیق دیرینهام -قلم- دور افتاده بودم و کم مینوشتم. چسبیده بودم به یادگیری و یادگیری. تصورم این بود هر که علمش بیش، درکش بیشتر؛ غافل از عاقبتِ عالمِ بیعمل.
حجم زیادی از این رگبارِ محتواهای آموزشی به آبهای سرگردان پیوست و بخش اندکی از آن بدل شد به حوضچههایی کمعمق. بعد از سالها تدریس در فضاهای رسمی و غیررسمی، مشتاق بودم به لایههای عمیقتری از آموزش و یادگیری دست یابم. دستیابی به این سطح از دانش راضیم نمیکرد و میخواستم نقادانهتر و تحلیلیتر مسائل را ببینم و صرفاً انتقالدهندهی دانش دیگران نباشم. میخواستم از تجربیات کاریام بیشترین بهره را ببرم.
این محرک، همراه با انگیزهی بازیابیِ حسِ رهاییِ ذهن، من را دوباره به نوشتنِ منظم واداشت. چند روز پیش ویدیویی قدیمی از کانال یوتیوبم به چشمم خورد. در آن روشهایی را که آن روزها غالباً برای نوشتن به کار میبردم گفته بودم؛ به نظرم ساختار خوبی داشت. قرار گرفتن در این حال و هوا من را بر آن داشت که سلسله یادداشتهایی دربارهی نویسندگی برای مدرسان بنویسم تا مدرسمحتواگرانِ همراهم را بیش از پیش به نوشتن تشویق کنم و در کنار هم این موضوع را عمیقتر بکاویم.
در شمارهی دوم ماهنامهی پروچیستا، به سراغ شخصیتی میرویم که ذهنهای کنجکاو را به چالش کشیده و مفاهیم پیچیدهی روانشناسی را با زبانی روشن و شیوا روایت کرده است: آذرخش مکری. او با تسلطی بینظیر بر دانش روانپزشکی و علوم شناختی، توانسته است دریچهای تازه به دنیای شناخت انسان بگشاید. اما آنچه او را از دیگران متمایز میکند، شیوهی منحصربهفرد او در روایتگری علمی است—روایتی که نهتنها آموزنده، بلکه الهامبخش است.
مکری با بهرهگیری از پژوهشهای علمی و تجربهی عملی، پلی میان آکادمی و زندگی روزمره ساخته است. سخنرانیهای او، که گاه به عمق ناخودآگاه انسان سفر میکنند و گاه به بررسی بحرانهای مدرن میپردازند، مخاطب را به تفکر وامیدارند. انتخاب او برای این شماره، به دلیل تأثیر گستردهاش در ترویج تفکر علمی و نگاه نقادانه به موضوعاتی است که زندگی همهی ما را شکل میدهند.
در شمارهی جدید ماهنامهی پروچیستا، به سراغ کسی میرویم که مفهوم بهرهوری و یادگیری را بازتعریف کرده است: تیم فریس. نویسنده، کارآفرین و آزمایشگرِ بیوقفهای که با ترکیب مهارتهای متنوع و رویکردی سیستماتیک، زندگی شخصی و حرفهای بسیاری را متحول کرده است. او در کتابهایی مانند هفتهی کاری ۴ ساعته و قوانین تایتانها نشان داده که با یادگیری سریع، اولویتبندی هوشمندانه و بهینهسازی مسیرها، میتوان نتایجی چشمگیر به دست آورد.
فریس را میتوان یک جستوجوگر دانست—کسی که از استارتاپهای سیلیکون ولی تا هنرهای رزمی ژاپنی را تجربه کرده و هر آنچه آموخته، به زبانی ساده و کاربردی در اختیار دیگران گذاشته است. او نهتنها الگوی نوآوری در سبک زندگی است، بلکه با کنجکاوی سیریناپذیرش، الهامبخش هر کسی است که میخواهد هوشمندانهتر کار کند، بهتر یاد بگیرد و اثرگذارتر زندگی کند.
معرفی کتاب
کتاب «خردهتدریس: آموزههایی از علم یادگیری» نوشتهی جیمز ام. لنگ، اثری الهامبخش برای مدرسان، اساتید دانشگاه و هر فردی است که به بهبود فرآیند یاددهی و یادگیری علاقه دارد. این کتاب با تکیه بر پژوهشهای علمی و یافتههای روانشناسی شناختی، به ما نشان میدهد که تغییرات کوچک اما هدفمند در تدریس، میتواند تأثیری شگرف بر یادگیری دانشجویان و دانشآموزان داشته باشد. لنگ در این اثر، مفهوم «خردهتدریس» (Small Teaching) را معرفی میکند که به معنای ایجاد اصلاحات تدریجی و کمهزینه در روشهای تدریس است—تغییراتی که نیازی به بازطراحی کلی درس یا استفاده از فناوریهای پیچیده ندارند، اما نتایج قابلتوجهی در یادگیری ایجاد میکنند.
مفهوم خردهتدریس چیست؟
لنگ در این کتاب توضیح میدهد که بسیاری از روشهای یادگیری که مدرسان از آنها استفاده میکنند، با فرآیندهای شناختی مغز همخوانی ندارند و درک عمیق و ماندگار ایجاد نمیکنند. او بر اساس تحقیقات علمی، استراتژیهایی را پیشنهاد میکند که در قالب تغییرات کوچک اما مؤثر، یادگیری را بهبود میبخشند. این تغییرات در سه سطح ارائه میشوند:
1- در لحظه (مثلاً شروع یا پایان کلاس به شیوهای متفاوت برای جلب توجه و درگیر کردن ذهن دانشآموزان)
2- در ساختار جلسات کلاسی (مثلاً تنظیم فعالیتهای مشارکتی کوچک که دانشجویان را به تفکر انتقادی وادار کند)
3- در بلندمدت (مثلاً طراحی تکالیفی که یادگیری را به زندگی روزمره متصل کند)
چرا خردهتدریس اهمیت دارد؟
این کتاب به مدرسان نشان میدهد که نوآوری در تدریس، لزوماً نیازمند تغییرات بنیادی نیست، بلکه از طریق اصلاحات تدریجی میتوان تأثیرات بزرگی ایجاد کرد. برای مثال، تمرکز بر روشهای پرسشگری، فعالسازی حافظهی دانشجویان از طریق تکنیکهای ساده، یا ایجاد فرصتهایی برای بازتاب یادگیری، همگی میتوانند باعث عمیقتر شدن آموزش شوند.
«خردهتدریس» کتابی الهامبخش است که با زبانی ساده اما مبتنی بر پژوهشهای علمی، به ما یاد میدهد که چگونه میتوانیم حتی با تغییرات جزئی در روشهای تدریس، محیط یادگیری را اثربخشتر و انگیزهی یادگیرندگان را بیشتر کنیم.
📌 پاگیر کردنِ رهگذر
ناعمه سجادی
از آن روزهایی بود که افکار و ایدههای مختلف به ذهنم هجوم میآوَرْد؛ به نظرم گوشسپاری به موسیقی کلاسیک در حین انجام کارهای خانه، محرک این هجوم بیسابقه بود. از طرفی خوشحالم که راهی برای ایدهپروری و پختنِ افکارِ خیسخورده در پسِ ذهنم یافتهام. از طرفی فکریام در چنین موقعیتهایی چطور نگذارم این اندیشهها هوا بخورند؛ در پیِ چارهای برای ثبت و ضبطِ ایدهها پیش از رنگگردانیِشان در مجاورتِ هوا هستم.
حالا که به ذهنیاتِ روزم میاندیشم چیز زیادی دستگیرم نمیشود، اما خوب خاطرم است که در همان لحظه که ذهنم در حالِ سروکله زدن و کلنجار رفتن با آنها بود، چه ذوقی داشتم دست و بالم را سر و سامان دهم و فرصتی برای نوشتنشان فراهم کنم.
پیشنهادات بعضی از همراهان خوب پروچیستا در کانال تلگرام:
آخرین آپدیت پاسخهای شما در سایت:
نقل قول:
هنر والای یک معلم بیدار کردن شادی در بیان خلاقانه و دانش است.
پادکست
پادکست پیشنهادی این شماره: «گفتوگو با دکتر همامالدین جوادزاده» از رادیو پروچیستا
در این اپیزود از رادیو پروچیستا، ناعمه سجادی با دکتر همامالدین جوادزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر و متخصص در حوزه آموزش، به گفتگو نشسته است. دکتر جوادزاده با ترکیب تجربههای آکادمیک و تولید محتوای خلاقانه، به تولید محتوا در پلتفرمهایی مثل یوتیوب میپردازد.
برخلاف بسیاری از افراد آکادمیک که معمولاً محتواهای اتوکشیده و در قالبهای سخت و غیرخلاقانه ارائه میدهند، دکتر جوادزاده رویکرد کاملاً متفاوتی دارد و محتوای آموزشی خود را به شیوهای جذاب، تعاملی و قابل فهم برای مخاطبان تولید میکند.
این مصاحبه که حدود سه سال پیش انجام شده است، هنوز هم حاوی نکات و آموزههای بسیار ارزشمندی است که بهدلیل تأثیرگذاری آن، بازنشرش همچنان مفید و ضروری به نظر میرسد. پیشنهاد میکنیم این اپیزود را گوش دهید تا از تجربیات دکتر جوادزاده در تولید محتوای خلاقانه و اثرگذار بهرهمند شوید.
ویدیوی یوتیوب
ویدیوی پیشنهادی این شماره: «سرگرمی بیارزش لازم است.» از حامد توکلی
حامد توکلی در این ویدیو به اهمیت پیدا کردن یک سرگرمی شخصی میپردازد، حتی اگر به نظر برسد که این سرگرمی بیارزش یا ساده است.
این موضوع برای شما که به تولید محتوای مداوم و منحصربهفرد اهمیت میدهید، میتواند مفید باشد. سرگرمیهای کوچک و به ظاهر بیاهمیت میتوانند به شما کمک کنند تا ذهنتان آزادتر و خلاقتر شود و محتوای خاصتری تولید کنید. حتی این فعالیتها میتوانند به تدریج بخشی از برند شخصی شما شده و باعث تمایز شما از دیگران شوند، بدون اینکه هدف اصلی سرگرمی بودن را تحتالشاع قرار دهد.
اگر به دنبال چیزی هستید که به زندگیتان عمق و رنگ بیشتری بدهد، این ویدیو را از دست ندهید. این ویدیو نه تنها به شما نشان میدهد که سرگرمیها میتوانند دنیای شما را غنیتر کنند، بلکه یادآوری میکند که گاهی چیزهای ساده و به ظاهر بیارزش، میتوانند شادی و آرامش واقعی را به همراه داشته باشند.
مقالههای خواندنی:
تست استعداد تدریس + تولید محتوا؛ آیا میتوانید مدرسمحتواگری موفق باشید؟
این مقاله به موضوع «مدرس محتواگری» پرداخته است و به بررسی مهارتها و استعدادهایی که برای موفقیت در این حرفه لازم است میپردازد. همانطور که میدانید، طبق تعریف ما در پروچیستا، مدرسمحتواگر کسی است که از طریق تولید و انتشار محتواهای آموزشی آنلاین، دانش خود را به دیگران منتقل میکند. اگر علاقه دارید در این حوزه فعالیت کنید، با انجام این تست میتوانید ارزیابی کنید که آیا تواناییهای لازم برای موفقیت در این زمینه را دارید یا نه.
در این تست، شما میتوانید نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کرده و با آگاهی بیشتر وارد مسیر مدرس محتواگری شوید. پس همین حالا تست را انجام دهید و برای شروع این سفر آماده شوید!
«چگونه هوش مصنوعی را به معلمی مؤثرتر تبدیل کنیم: درسهایی از TPACK»
اگر به دنبال روشهایی برای تقویت تدریس با استفاده از هوش مصنوعی مولد هستید، این مقاله بر اساس پژوهشهای دیوید ویلی (David Wiley) و نظریات او در همین موضوع است. این مقاله به شما کمک میکند تا از هوش مصنوعی به عنوان ابزاری قوی برای بهبود فرآیندهای تدریس استفاده کنید و آن را در چارچوب TPACK (Technological Pedagogical Content Knowledge) بهکار بگیرید.
این مقاله هم برای فعالیتهای کلاس درس و هم برای سطوح گستردهتر آموزش میتواند ایدههای ارزشمندی ارائه دهد. همچنین این مقاله به شما کمک میکند تا ابزارهای آموزشی هوشمند را در سطح مدرسه و حتی مقیاسهای بزرگتر بهطور بهینه بهکار بگیرید.
ابزار ماه: Designer Microsoft و Leonardo AI – دستیاران هوش مصنوعی برای خلق تصاویر آموزشی و گرافیکهای جذاب
ابزارهای هوش مصنوعی مولد تصویر (AI Image Generators) ابزارهایی هستند که با استفاده از مدلهای هوش مصنوعی، تصاویر جدید را از ورودی متنی یا توضیحات شما تولید میکنند. این ابزارها از یادگیری عمیق (Deep Learning) و شبکههای عصبی پیچیده برای ایجاد تصاویر با کیفیت بالا استفاده میکنند. شما میتوانید تنها با دادن یک توضیح یا دستور متنی به سیستم، آنها را به تولید تصاویر خلاقانه، هنری یا واقعگرایانه بر اساس نیاز شما و سلیقه شخصیتان وادار کنید. این ابزارها در بسیاری از زمینهها، از طراحی گرافیکی تا تولید محتوای آموزشی و تبلیغات، کاربرد دارند.
برای مدرس محتواگر، این ابزارها میتوانند بهطور ویژهای مفید باشند. از جمله کاربردهای مهم این ابزارها برای مدرسین محتوا میتوان به ایجاد تصاویر و اینفوگرافیکهای جذاب برای اسلایدها، تهیه تصاویر آموزشی مرتبط با موضوعات تدریس، طراحی مواد تبلیغاتی برای دورههای آنلاین، و حتی طراحی شخصیتهای گرافیکی برای داستانهای آموزشی اشاره کرد. این ابزارها به مدرسین این امکان را میدهند که با صرفهجویی در زمان و بدون نیاز به مهارتهای طراحی گرافیکی پیشرفته، محتوای بصری قوی و جذاب برای دورههای آنلاین، کارگاهها و کلاسهای آموزشی تولید کنند.
در بین ابزارهای هوش مصنوعی مولد تصویر، Designer Microsoft و Leonardo AI از بهترین گزینههایی هستند که خودم استفاده میکنم. Designer Microsoft یک ابزار عالی برای طراحی گرافیکهای آموزشی و تبلیغاتی است که از قدرت هوش مصنوعی برای ایجاد طرحهای جذاب استفاده میکند. این ابزار به مدرسین محتوا کمک میکند تا با کمترین زمان و تلاش، طرحهای گرافیکی زیبا و مناسب برای نیازهای خود بسازند.
همچنین Leonardo AI یکی از ابزارهای بسیار کاربردی است که من برای تولید تصاویر سفارشی برای محتوای آموزشی استفاده میکنم. این ابزار بهویژه برای طراحی ویزوالهای مرتبط با مفاهیم آموزشی و ایجاد تصاویری که میتوانند در تدریس و آموزشهای آنلاین بسیار مؤثر باشند، گزینهای عالی است. Leonardo AI از قابلیتهای پیشرفته هوش مصنوعی برای تبدیل توصیفات متنی به تصاویر خلاقانه و باکیفیت بهره میبرد.
فرهنگ واژگان مدرس: سندی زنده از اندیشهورزی
ناعمه سجادی
امروز «فرهنگ واژگان دریدا» فیلسوف الجزایری-فرانسوی را ورق میزدم. به گفتهی نویسندهی کتاب، نیل لوسی، این کتاب شامل تفسیرهایی از برخی استدلالهای کلیدی ژاک دریداست. مدتی است شاهین کلانتری در آموزههایش به نوشتن فرهنگ لغات شخصی اشاره میکند. با خود اندیشیدم چه خوب بود اگر «دریدا» خودش چنین فرهنگ واژگانی را نوشته بود تا امروز ما تعریف خودش از هر مفهوم را داشتیم و نه تفسیر دیگران از تعریفهای ذهنی او را.
موضوع دیگری که ذهنم را درگیر کرد این بود که داشتن چنین فرهنگ واژگانی برای یک مدرس میتواند چراغ راه باشد. مثل سندی که مدام بهروز میشود. در طول زمان میتوانی به آن برگردی و ببینی تعریفهایت از مفاهیم چه تغییراتی کرده. و چه جسارتی میخواهد که تعریفت از مفاهیم را مکتوب کنی و پیوسته نسبت به بازبینی آن هشیار باشی.
گاهی تعاریفِ ساخته شده در ذهن خود را آنچنان پایدار میانگاریم که نمیخواهیم سستیِ بنیانشان را باور کنیم. در عوضِ پیدا کردنِ ضعف و اصلاح آن، رویش سرپوش میگذاریم. تا جایی که ناگهان درمییابیم ساختمان آموزشمان بر یاوه بنا شده و ممکن است ارزشمندترین دستاوردهایمان به راحتی از دست برود.
اما نگریستن به شیوهی زندگی و تغییر دیدگاه فیلسوف و مدرس تأثیرگذاری چون «جان دیوئی» به ما نشان میدهد که لازمهی تفکر و فلسفهورزی، انعطافپذیری و پذیرفتن اشتباهات است. گاهی نرمشی در نگرش لازم است برای ایجاد موجی نو، برای جلو رفتن و شاید برای پیشگیری از ویرانی.
اگر شما بخواهید فرهنگ لغات شخصیتان را بنویسید، اولین واژهای که تعریفش را ثبت میکنید چیست؟
با من در ارتباط باشید
تماس با من
اگر ایده، پرسش، یا پیشنهادی دارید، خوشحال میشوم از شما بشنوم. اینجا فضایی برای گفتوگو، تبادل نظر و همکاریهای آموزشی است. میتوانید از طریق فرم زیر یا راههای ارتباطی مشخصشده، با من در تماس باشید.
آدرس ایمیل
info@naemehsajadi.com
تلگرام
naemehsaj@
اینستاگرام
procheasta
کانال تلگرام
procheasta@
یوتیوب
procheasta







